Ad code

Latest

6/recent/ticker-posts

नवरात्री म्हणजे काय? नवरात्री का साजरी केली जाते? Navratri mahotsav 2023

नवरात्री म्हणजे काय? नवरात्री का साजरी केली जाते?


नवरात्र हा एक हिंदू सण आहे जो नऊ रात्री चालतो आणि दरवर्षी हिंदू पंचांग नुसार आश्विन महिन्यात साजरा केला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार, असे सांगितले जाते की माता देवी दुर्गा  यांनी अश्विन महिन्यात महिषासुर या रक्षासावर हल्ला केला आणि नऊ दिवस त्याच्याशी युद्ध केले आणि दहाव्या दिवशी त्या असुरचा वध केला. 

शक्ती आणि शुद्धतेचे प्रतीक असलेल्या दुर्गा देवीचा सन्मान करण्यासाठी हा उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. त्यामुळे हे नऊ दिवस शक्तीच्या उपासनेसाठी समर्पित केले जातात. या लेखात तुम्हाला नवरात्र म्हणजे काय, नवरात्र कधी साजरी केली जाते, नवरात्र का साजरी केली जाते, नवरात्रीमध्ये दुर्गेच्या किती रूपांची पूजा केली जाते हे जाणून घेणार आहोत.

नवरात्र का साजरी केली जाते आणि नवरात्रीमागील शास्त्रीय कारणे

आपला भारत देश हा सणांचा देश आहे आणि इथे वेगवेगळ्या ऋतूंमध्ये प्रत्येक महिन्यामध्ये वेगवेगळे सण साजरे  होतात. नवरात्र हा देखील एक सण आहे जो शरद ऋतूत येतो. यावेळी सर्वत्र भक्तिमय वातावरण असून सर्वत्र देवीचा नामजप ऐकू येतो. ही नवरात्री माँ दुर्गाशी संबंधित असल्याने ती अत्यंत शुभ आणि पवित्र मानली जाते. मातेचे भक्त नऊ दिवस उपवास करून नवरात्री पूर्ण भक्तिभावाने साजरी करतात आणि सुख-समृद्धीसाठी देवीकडे प्रार्थना करतात. नवरात्रीबद्दल अनेक कथा प्रचलित आहेत या लेखात आपण नवरात्री बद्दल तपशीलवार माहिती घेणार आहोत.

नवरात्री म्हणजे काय?

नवरात्र हा हिंदू धर्मातिल प्रमुख सणातील एक सण आहे जो दरवर्षी मोठ्या थाटामाटात साजरा केला जातो. नवरात्री नऊ रात्री दहा दिवस चालते. या वेळी आदिशक्ती मां दुर्गा यांची पूजा केली जाते आणि देशभरातील विविध ठिकाणी पूजा पंडालमध्ये दुर्गा देवीच्या मूर्तीची स्थापना केली जाते. नवरात्रीला दुर्गा पूजा देखील म्हणतात देशभरात या सणाला खूप महत्त्व आहे.

नवरात्र कधी साजरी केली जाते

नवरात्री दरवर्षी शरद ऋतूमध्ये साजरी केली जाते. वर्षभरात एकूण दोन नवरात्री असल्या तरी शरद ऋतूत साजऱ्या होणाऱ्या नवरात्रीला खूप महत्त्व आहे. हिंदू कॅलेंडरनुसार, अश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या प्रतिपदेपासून महानवमीपर्यंत नवरात्री साजरी केली जाते. याला शारदीय नवरात्री किंवा आदिशक्ती दुर्गा पूजा असेही म्हणतात. इंग्रजी कॅलेंडरनुसार ही नवरात्री दरवर्षी सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबर महिन्यात येते. 

नवरात्र का साजरी केली जाते - आपण नवरात्र का साजरी करतो

नवरात्र हा नऊ दिवसांचा सण असून तो सगळीकडेच पूर्ण उत्साहात साजरा केला जातो. आता तर देशाच्या बाहेर जिथे जिथे हिंदू लोक राहतात तिथे सर्व हिंदू लोक एकत्र येऊन हा सन साजरा करतात. आता प्रश्न आला आपण नवरात्र का साजरी करतो तर नवरात्रोत्सव साजरा करण्यामागे काही कथा सांगितल्या जातात.

त्यातली एक कथा म्हणजे वाईटावर चांगल्याचा विजय म्हणूनही नवरात्र साजरी केली जाते. देशाच्या उत्तर आणि पश्चिम भागात असे मानले जाते की रामाने रावणाचा पराभव करून विजय मिळवला होता. यानिमित्ताने नवरात्रोत्सव साजरा केला जातो. पुराणानुसार, जेव्हा रावणाने माता सीतेचे अपहरण केले होते, तेव्हा भगवान रामाने रावणाशी युद्ध केले आणि त्याचा वध केला. 

राम आणि रावणाचे शेवटचे युद्ध दशमीच्या दिवशी झाले आणि त्याच दिवशी रावणाचा वध झाला. नवरात्रीच्या काळात नऊ दिवस रामायणाचे पठण केले जाते आणि रामलीला रंगविली जाते. दसऱ्याच्या दिवशी रावणाच्या पुतळ्याचे दहन करून दसरा साजरा केला जातो.

तर भारताच्या पूर्व आणि ईशान्य राज्यांमध्ये नवरात्री साजरी करण्याचे मुख्य कारण म्हणजे देवी दुर्गा यांनी  सिंहावर स्वार होऊन महिषासुर या राक्षसाचा वध केला आणि देवतांचे रक्षण केले असे मानले जाते. याच्या स्मरणार्थ नवरात्रोत्सव साजरा केला जातो आणि नऊ दिवस आदिशक्ती दुर्गेची पूजा केली जाते.

माँ दुर्गेचे अवतार: नवदुर्गा म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या माँ दुर्गेच्या नऊ रूपांची नवरात्रीत पूजा केली जाते. या रूपांमध्ये, माँ दुर्गा आपली शक्ती प्रदर्शित करते आणि भक्तांचे रक्षण करते.

माँ कालरात्री कथा : नऊ दिवसांचे दुसरे रूप असलेल्या कालरात्रीच्या कथेलाही पौराणिक महत्त्व आहे. या स्वरूपात माँ दुर्गा रक्तबीज या राक्षसाशी लढते आणि पराभूत करते, जे तिच्या सामर्थ्याच्या महत्त्वाच्या बिंदूचे प्रतीक आहे.

नवरात्रीच्या पौराणिक महत्त्वातून आपल्याला धर्म, शक्ती आणि सदाचाराचे महत्त्वाचे धडे मिळतात आणि त्यामुळे आपल्या जीवनातील सामाजिक आणि आध्यात्मिक प्रगतीला प्रोत्साहन मिळते.

नवरात्रीमध्ये दुर्गेच्या किती रूपांची पूजा केली जाते

दरवर्षी नवरात्रीमध्ये दुर्गा देवीच्या नऊ रूपांची पूजा केली जाते. रोज वेगवेगळ्या देवींची पूजा करून त्यांना नैवेद्य दाखवला जातो. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवसापासून नवव्या दिवसापर्यंत दुर्गा मातेच्या कोणत्या रूपांची पूजा केली जाते ते जाणून घेऊया.

माँ दुर्गेची नऊ रूपे
नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत दुर्गा देवीच्या नऊ रूपांची पूजा केली जाते. ही नऊ रूपे मातेची विविध रूपे दर्शवतात आणि प्रत्येक रूपाचे स्वतःचे वेगळे महत्त्व आहे. माता दुर्गा देवीची नऊ प्रमुख रूपे खालीलप्रमाणे आहेत.

1) शैलपुत्री: 
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी देवीची "शैलपुत्री" म्हणून पूजन केले जाते, ज्याला "प्रथम रूप" देखील म्हटले जाते. या रूपात माता दुर्गा हिची पर्वतराजा हिमवनाची कन्या म्हणून पूजा केली जाते. शैलपुत्र हिमालयाच्या घरात जन्मल्यामुळे तिचे नाव शैलपुत्री ठेवण्यात आले. शैलपुत्री ही माता सौभाग्य आणि शांतीची देवी मानली जाते. त्यांची पूजा केल्याने मनुष्याला एक प्रकारची सकारात्मक उर्जा प्राप्त होते, ज्यामुळे मनातील विकार दूर होतात आणि मनुष्याला सुख, समृद्धी मिळते.

२) ब्रह्मचारिणी: नवरात्रीच्या दुसऱ्या दिवशी देवीची पूजा “ब्रह्मचारिणी” या स्वरूपात केली जाते, ज्याला “दुसरे स्वरूप” असेही म्हणतात. या रूपात, माता दुर्गा उपवास आणि तपश्चर्येची देवी म्हणून पूजली जाते. ब्रह्मचारिणी म्हणजे तपश्चर्या करणारी. या दिवशी देवीची उपासना केल्याने आपल्याला चांगले आचरण निवडून जीवनात पुढे जाण्याची आणि यशस्वी होण्याची प्रेरणा मिळते.

3) चंद्रघंटा: तिसऱ्या दिवशी "चंद्रघंटा" म्हणून पूजन केले जाते, ज्याला "तिसरे रूप" देखील म्हटले जाते. या रूपात माँ दुर्गा ही प्रशांत चंद्रकांता देवी म्हणून पूजली जाते. सौंदर्याची मूर्ती असण्यासोबतच तिला शौर्याची देवी देखील म्हटले जाते. देवीने डोक्यावर अर्धचंद्र धारण केल्यामुळे तिला चंद्रघंटा असे म्हणतात. त्यांची पूजा केल्याने आपल्या मनात सकारात्मक विचार येतात आणि सर्व वाईट विचार आपल्या मनातून निघून जातात.

4) कुष्मांडा: चौथ्या दिवशी "कुष्मांडा" म्हणून पूजन केले जाते, ज्याला "चतुर्थ रूप" देखील म्हणतात. या रूपात, माता दुर्गा ही जगाची निर्माती आणि विश्वाची नियंत्रक म्हणून पूजली जाते. तिला सृष्टीची सर्जनशील देवी मानले जाते. त्यांची पूजा केल्याने मनुष्याचे मन सिद्धींनी समृद्ध होते आणि सर्व रोग आणि दुःखांपासून मुक्ती मिळते. आणि जीवनात सुख, समृद्धी इ. प्राप्त होते.


5) स्कंदमाता: पाचव्या दिवशी "स्कंदमाता" च्या रूपात पूजा केली जाते, ज्याला "पंचमा रूप" देखील म्हणतात. या रूपात माता दुर्गेची स्कंद (कार्तिकेय) आई म्हणून पूजा केली जाते. स्कंदमातेलाही शक्तीचे प्रतीक मानले जाते. ज्याच्या उपासनेने माणसाच्या मन आणि वागण्यात चांगले बदल होतात. याशिवाय त्यांची पूजा केल्याने भक्तांच्या सर्व मनोकामनाही पूर्ण होतात.

6) कात्यायनी: सहाव्या दिवशी "कात्यायनी" च्या रूपात पूजा केली जाते, ज्याला "षष्ठ रूप" देखील म्हणतात. या रूपात दुर्गा माता महाकाली, वाईटाचा नाश करणारी म्हणून पूजा केली जाते. मातेचे हे रूप शक्तीचे प्रतीक मानले जाते. आणि याच कारणामुळे तिला युद्धाची देवी देखील म्हटले जाते. त्यांची उपासना केल्याने मनुष्याला धर्म व मोक्ष प्राप्त होतो आणि मनातील भय, रोग व शोक दूर होतात.

7) कालरात्री: सातव्या दिवसाची पूजा "कालरात्री" म्हणून केली जाते, ज्याला "सप्तमी रूप" असेही म्हणतात. या रूपात रात्रीचा अंधार दूर करणारी माँ दुर्गा कालरात्री म्हणून पूजली जाते. त्यांचे हे रूप भयानक मानले जाते.  तिच्या कृपेने माणसाचे घरगुती अडथळे दूर होतात आणि ती आपल्या भक्तांचे रक्षण करते.

8) महागौरी: आठव्या दिवशी "महागौरी" म्हणून पूजन केले जाते, ज्याला "अष्टमी रूप" देखील म्हटले जाते. या रूपात माँ दुर्गा महागौरी म्हणून पूजली जाते, त्यांचा रंग पांढरा आहे आणि ते ज्ञान आणि शांतीचे प्रतीक देखील मानले जातात. त्यांची पूजा केल्याने माणसाच्या सर्व मनोकामना पूर्ण होतात.

९) सिद्धिदात्री: नवव्या दिवशी “सिद्धिदात्री” म्हणून पूजन केले जाते, ज्याला “नवमी रूप” असेही म्हणतात. या रूपात, माँ दुर्गा सिद्धिदात्री म्हणून पूजली जाते, जी सर्व सिद्धींना आशीर्वाद देते. देवी सिद्धिदात्री ही सर्व प्रकारची सिद्धी असलेली देवी मानली जाते आणि तिला भगवान शिवाची अर्धशक्ती देखील म्हटले जाते. त्याच्या कृपेने भक्तांना सिद्धी प्राप्त होते आणि त्यांच्या जीवनात सुख-शांती नांदते.

या नऊ रूपांची पूजा करून, हिंदू भक्त नवरात्रीच्या काळात दुर्गा देवीच्या महत्त्वाच्या रूपांबद्दल त्यांची श्रद्धा आणि भक्ती व्यक्त करतात आणि त्यांचे आशीर्वाद मिळविण्याचा प्रयत्न करतात.

नवरात्रि मधील नऊ रंग navratri 2023

आपण खूप वेळ पहिले असेल की या नवरात्रीच्या नऊ दिवसात वेगवेगळ्या रंगाचे कपडे घातले जातात, पण असे का हा प्राशन तुम्हाला नक्कीच पडला असेल. नवरात्रीच्या प्रत्येक दिवसासाठी एक विशिष्ट रंग सांगितला आहे. नवरात्रीच्या काळात त्या विशिष्ट रंगाचा आपल्या जीवनात समावेश करणे खूप शुभ मानले जाते. नवरात्रीच्या  नऊ दिवसातील प्रत्येक दिवसांसाठी एक विशिष्ट रंग नियुक्त केला जातो. 

नवरात्रीच्या निमित्ताने महिलांनी दररोज विशिष्ट रंगानुसार कपडे घालण्याची प्रचलित प्रथा आहे. ही परंपरा प्रामुख्याने गुजरात आणि महाराष्ट्रात खूप लोकप्रिय आहे. त्यामुळे नवरात्रीच्या काळात महिला दररोज विशिष्ट रंगाचे कपडे आणि वस्तू वापरतात. नवरात्रीच्या निमित्ताने महिलांना काम असो वा दांडिया, गरबा, नवरात्रीच्या दिवसाच्या रंगानुसार कपडे घालण्यासाठी त्या नेहमीच उत्सुक असतात.

नवरात्रीच्या पहिल्या दिवसाचा रंग कोणत्या दिवसापासून नवरात्र सुरू होतो यावर आधारित असतो आणि उर्वरित आठ दिवस विशिष्ट विधीनुसार रंग ठरवले जातात.

नवरात्रीचा पहिला दिवस15 ऑक्टोबर 2023, रविवार
रंग - केशरी
केशरी रंगाचे कपडे परिधान करून देवी नवदुर्गाची पूजा केल्याने ऊर्जा आणि आनंदाची अनुभूती मिळते. हा रंग सकारात्मक उर्जेने ओतलेला असतो आणि व्यक्तीचे मन उत्साही ठेवतो.

नवरात्रीचा दूसरा दिवस16 ऑक्टोबर 2023, सोमवार
रंग - पांढरा
पांढरा रंग शुद्धता आणि साधेपणाचा समानार्थी आहे. देवीचा आशीर्वाद घेण्यासाठी पांढरे वस्त्र परिधान करावे. पांढरा रंग शांतता आणि सुरक्षिततेची भावना देतो.

नवरात्रीचा तिसरा दिवस17 ऑक्टोबर 2023, मंगळवार
रंग - लाल
तिसऱ्या दिवशी नवरात्रोत्सवासाठी लाल रंग वापरा. लाल रंग हा उत्साह आणि प्रेमाचे प्रतीक आहे आणि मातेला अर्पण करताना लाल चुनरी खूप लोकप्रिय आहे. हा रंग भक्तांमध्ये शक्ती आणि चैतन्य भरतो.

नवरात्रीचा चौथा दिवस18 ऑक्टोबर 2023, बुधवार
रंग - गडद निळा
यादिवशी नवरात्रोत्सवादरम्यान गडद निळा रंग वापरल्याने तुम्हाला अतुलनीय आनंदाची अनुभूती मिळेल. हा रंग समृद्धी आणि शांतता दर्शवतो.


नवरात्रीचा पाचवा दिवस 19 ऑक्टोबर 2023, गुरुवार
रंग - पिवळा
नवरात्रोत्सवात पाचव्या दिवशी पिवळ्या रंगाचे कपडे परिधान केल्याने व्यक्तीचे मन आशावादी आणि आनंदी होते. हा रंग उबदारपणाचे प्रतीक आहे, जो दिवसभर व्यक्तीला आनंदी ठेवतो.

नवरात्रीचा सहावा दिवस20 ऑक्टोबर 2023, शुक्रवार
रंग - हिरवा
हिरवा रंग निसर्गाचे प्रतीक आहे आणि वाढ, प्रजनन, शांतता आणि स्थिरतेची भावना निर्माण करतो. या दिवशी  हिरवा रंग वापरा आणि देवीची शांती साठी प्रार्थना करा. हिरवा रंग जीवनातील नवीन सुरुवात देखील दर्शवतो.

नवरात्रीचा सातवा दिवस21 ऑक्टोबर 2023, शनिवार
रंग - राखाडी
राखाडी रंग संतुलित विचारांचे प्रतीक आहे आणि एखाद्या व्यक्तीला व्यावहारिक आणि साधे होण्यासाठी प्रेरित करतो. हा रंग अशा भक्तांसाठी योग्य आहे जे हलके रंग पसंत करतात परंतु त्यांना स्वतःच्या खास शैलीने नवरात्रोत्सवाचा आनंद लुटायचा आहे.


नवरात्रीचा आठवा दिवस22 ऑक्टोबर 2023, रविवार
रंग - जांभळा
जांभळा रंग भव्यता आणि राजेशाही दर्शवतो. नवदुर्गेच्या पूजेमध्ये जांभळा रंग वापरल्याने भक्तांना सुख-समृद्धी मिळते. त्यामुळे देवी मातेचा आशीर्वाद मिळवण्यासाठी जांभळ्या रंगाचे कपडे घालावेत.


नवरात्रीचा नववा दिवस23 ऑक्टोबर 2023, सोमवार
रंग - मोरपंखी हिरवा
मोर हिरवा रंग विशिष्टता आणि व्यक्तिमत्व दर्शवतो. निळ्या आणि हिरव्या रंगाच्या या विशेष मिश्रणाचा वापर केल्यास, दोन्ही रंगांच्या गुणांचा (समृद्धी आणि नवीनता) लाभ मिळतो.


नवरात्रीचा शेवटचा दिवस - विजयोत्सव

शेवटच्या दिवशी आपण पुन्हा विजयोत्सव साजरा करतो कारण आपण तीन गुणांच्या पलीकडे त्रिगुणातीत अवस्थेत पोहोचतो. वासना, क्रोध, अभिमान, मत्सर, लोभ इत्यादी सर्व राक्षसी प्रवृत्तींचा नाश करून विजय साजरा करा. दैनंदिन जीवनात अडकलेले मन दूर करण्यासाठी आणि जीवनातील ध्येय आणि आदर्श सुधारण्यासाठी हा सण साजरा केला जातो. एकप्रकारे, समजून घ्या की आम्ही आमच्या बॅटरी रिचार्ज करतो. प्रत्येक व्यक्तीला आयुष्यभर किंवा वर्षभर कोणतेही काम करून थकवा येतो, त्यामुळे या नऊ दिवसांत शरीरशुद्धी, मनाची शुद्धी आणि बुद्धीची शुद्धी व्हायला हवी. सत्व (शुद्धता) चे शुद्धीकरण करा.

टिप्पणी पोस्ट करा

0 टिप्पण्या

Menu Site